UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to). Więcej informacji znajdziesz tutaj.

Artykuły
 

Księgarnia Cholewińskich

Spis treści:

1. Biogram
2. Działalność pozaksięgarska Witolda Cholewińskiego
3. Firma Witolda i Jadwigi Cholewińskich
4. Organizacja firmy i zakres działalności
5. Sortyment księgarni
6. Wydawnictwa własne
7. Literatura

1. BIOGRAM

 

Witold Cholewiński urodzony 9 V 1869 roku w Rzeczycy Mińskiej1, pracował od 1903 roku w Lublinie jako technik ubezpieczeń2. W grudniu 1913 roku otworzył księgarnię przy ulicy Początkowej 1. Jako księgarz rozwinął bardzo szybko dynamiczną działalność, która w pełni została doceniona przez ówczesne środowisko księgarskie, gdyż Cholewiński już na I Zjeździe Księgarzy Polskich, który odbył się w 1918 roku w Lublinie, został wybrany do komisji mającej no celu opracowanie projektu “Regulaminu Stosunków Księgarskich”.

Działalność Witolda Cholewińskiego jako nakładcy związana była z jego zainteresowaniem Lubelszczyzną i samym miastem Lublinem oraz jego działalnością w Towarzystwie Krajoznawczym. Cholewiński był nakładcą wydawnictw turystycznych i krajoznawczych, a nawet sam opracował “Przewodnik po Lublinie i jego okolicach” oraz “Przewodnik po Nałęczowie”.

Nakładem jego firmy wychodziły drukowane w Krakowie pocztówki z widokami Lublina i okolic w liczbie około 1000 do 5000 sztuk. Na kartkach wymienieni są fotografowie Ludwik Hartwig z Lublina i Ryszard Wejtko z Nałęczowa2. Był również Cholewiński nakładcą broszury Wandy Śliwiny, piszącej pod pseudonimem Jagienka spod Lublina pt. “Lubelszczyzna w poezji”.3

 

2. DZIAŁALNOŚĆ POZAKSIĘGARSKA WITOLDA CHOLEWIŃSKIEGO

Drugim obok handlu księgarskiego zajęciem Cholewińskiego była praca w roli technika ubezpieczeń asekurującego budowle w towarzystwach prywatnych, sporządzającego różnego rodzaju plany i kosztorysy oraz obliczenia techniczne strat spowodowanych przez pożary4. Pracą tą zajmował się na dziesięć lat przed założeniom własnego składu księgarskiego i nie zrezygnował z niej jako księgarz, gdyż od roku 1914 był agentem Towarzystwa Asekuracyjnego “Przezorność”5, a w późniejszym czasie współwłaścicielem biura techniczno-handlowego Witold Cholewiński i S-ka6. Swoje umiejętności wykorzystywał do sporządzania różnego rodzaju map i planów miast Lubelszczyzny i regionów sąsiednich; odznaczają się one dużą dokładnością i wysokim poziomem technicznym. Wydawane zaś były nakładem jego księgarni.

Bardzo istotną rolę w życiu Cholewińskiego odgrywała także jego działalność w Stowarzyszeniu Kupców Polskich, w którym cieszył się dużym autorytetem pełniąc od 1932 roku funkcję przewodniczącego sekcji papierniczej7, a w roku 1933 po reorganizacji Stowarzyszenia na Walnym Zgromadzeniu Członków w dniu 23 października zostając jego prezesem8.

 

3. FIRMA WITOLDA I JADWIGI CHOLEWIŃSKICH

Witold Cholewiński rozpoczął swoją działalność księgarską w sierpniu roku 1913 nabywszy na publicznej licytacji po Marii Kochanowskiej jej księgarnię działającą dawniej pod firmą Michał Arct9. Księgarnia ta była przedsiębiorstwem dosyć dużym, o rocznych obrotach handlowych wahających się w granicach 20000 rubli i zatrudniającym w swoim czasie pięciu pracowników, w tym czterech kwalifikowanych sprzedawców. Zajmowała jedno pomieszczenie wraz ze składem na książki, przy ulicy Krakowskie Przedmieście 135. Maria Kochanowska była jej właścicielką od stycznia 1911 roku10. Począwszy od sierpnia 1913 roku księgarnia działająca pod firmą Cholewiński i Spółka prowadziła sprzedaż książek, przyborów szkolnych, materiałów piśmiennych, nut, obrazów, zajmowała się prenumeratą pism, a energiczny właściciel zorganizował przy niej czytelnię nowości11.

Z bliżej nieznanych przyczyn Cholewiński szybko wycofał się ze spółki i już we wrześniu 1913 roku zaczął czynić starania o pozwolenie na otwarcie własnej księgami przy ulicy Początkowskiej 1. Pozwolenie to zostało wydane 21 września przez Gubernatora Lubelskiego12, a księgarnia rozpoczęła swoją działalność w grudniu tegoż 1913 roku w dwóch punktach Lublina, przy ulicy Krakowskie Przedmieście 30 i Początkowskiej 113, przy czym handel przy ulicy Początkowskiej prowadził Witold Cholewiński, a przy ulicy Krakowskie Przedmieście jego żona Jadwiga. W 1916 roku w lipcu Cholewiński przepisał całą firmę na żonę Jadwigę14. Odtąd aż do roku 1922 firma nosiła nazwę Księgarni Jadwigi Cholewinskiej w Lublinie. Na zlikwidowanie handlu przy ulicy Początkowskiej wpłynął zapewne wysoki czynsz, wynoszący 700 rubli rocznie za jedno pomieszczenie, podczas gdy średnia wysokość czynszów na tej ulicy wahała się w granicach 200 - 500 rubli na rok15.

Zatargi z właścicielką kamienicy przy ulicy Krakowskie Przedmieście 30 Rywką Lothe spowodowane prawdopodobnie między innymi wysokością czynszu, sprawiły, że firma w końcu roku 1918 lub na początku 1919 przeniosła się do lokalu przy ulicy Krakowskie Przedmieście 23, należącego do Liby Wajs i Rywki Goldberg16.

Przedsiębiorstwo Cholewińskich rozwijało odtąd żywą działalność. W 1926 roku powstała jego filia w Nałęczowie17, a od 1929 roku filia w Kazimierzu. W firmie lubelskiej natomiast został znacznie rozbudowany dział antykwaryczny.

Około roku 1935 firma Cholewińskich jeszcze raz zmienia adres przenosząc się do pobliskiego lokalu przy ulicy Kapucyńskiej 2, w którym to lokalu pozostała do wybuchu II wojny światowej. W tym czasie stała się ona bardziej wielobranżowym przedsiębiorstwem handlowym niż księgarnią, sprzedawała bowiem obok książek i artykułów piśmiennych również przedmioty mające z księgarstwem niewiele wspólnego, miedzy innymi orzełki, chorągiewki, spinki a nawet palmy wileńskie na Święta Wielkanocne, powstał też w tym czasie przy księgarni dział haftów oraz przyborów do haftu18.

 

4. ORGANIZACJA FIRMY I ZAKRES DZIAŁALNOŚCI

W pierwszych latach po założeniu firma Cholewińskich była przede wszystkim księgarnią, mającą na składzie obok dużego wyboru pozycji książkowych również nuty, czasopisma oraz materiały piśmienne. Należy przy tym zauważyć, że agencję ze sprzedażą gazet i czasopism, obok firmy Cholewińskiego przy ulicy Początkowskiej 1, posiadała w tym czasie na terenie Lublina jedynie księgarnia Poniatowskiego przy ulicy Krakowskie Przedmieście 4619, przy czym punkt handlowy Cholewińskiego był główną na rejon lubelski ekspedycją wydawnictw periodycznych takich jak “Życie Polskie”, “Świat Kobiecy”, “Skarbnica Polska” i “Książka”20. W związku z tym bardzo szybko powstała przy nim czytelnia czasopism i książek /była ona jedną z pięciu istniejących wówczas w Lublinie21, a wkrótce potem przedsiębiorczy właściciel zorganizował antykwariat szkolny skupujący stare podręczniki22.

Obie firmy, zarówno przy ulicy Początkowskiej 1 jak i przy Krakowskim Przedmieściu 30 prowadziły w tym czasie sprzedaż uliczną gazet, tygodników i materiałów piśmiennych oraz dostawę hurtową podręczników dla szkół początkowych23. Obok tych ostatnich Księgarnie posiadały na składzie wszystkie wydawnictwa firmy Wende i Spółka w Warszawie oraz innych księgarni warszawskich4524, ponadto albumy, zeszyty, pocztówki i najnowsze wydawnictwa o różnej, nieraz niezbyt wysokiej wartości literackiej - ogłoszenia z tego okresu wymieniają między innymi takie pozycje jak “W rocznicę listopadową” księdza J. W., czy “Noc listopadowa” i “U mogiły dziadunia” Marii Janiny25. W sklepach małżeństwa Cholewińskich obok artykułów księgarskich można też było znaleźć gry umysłowe, cyrkle, monety, obrazy, znaczki i wreszcie cały szeroki asortyment materiałów piśmiennych. Z czasem ten właśnie ostatni dział rozbudowywał się a księgarnia stawała się coraz bardziej sklepem wielobranżowym.

Księgarnia Cholewińskich dysponowała książkami o treści beletrystycznej, historycznej, podróżniczej, książkami dla dzieci i młodzieży oraz naukowymi, głównie z zakresu matematyki i ekonomii26. W dalszym okresie rozbudowywaniu i powiększaniu podlegał przede wszystkim dział antykwaryczny, który zakupywał nie tylko pojedyncze egzemplarze, ale również całe księgozbiory. Szczególnie chętnie nabywano w nim ozdobne wydawnictwa bibliofilskie. Zaopatrzony był on ponadto w albumy malarstwa i rzeźby, książki do nabożeństwa, stare mapy i atlasy27. Również w dziale zajmującym się sprzedażą znaczków pocztowych kupowano i sprzedawano je całymi seriami i albumami.

 

5. SORTYMENT KSIĘGARNI

W księgarni przeważały dzieła w języku polskim. Książek obcojęzycznych, w językach: francuskim, angielskim, niemieckim było niewiele, a wśród nich dominowały wydawnictwa rosyjskie pochodzące z Moskwy, Wilna, Petersburga, Warszawy, między innymi pełne wydanie “Dzieł wszystkich” Dostojewskiego i rosyjskie tłumaczenia prac polskiego historyka Kazimierza Waliszewskiego. Stosunkowo niewiele było toż tłumaczeń literatury obcej, którą reprezentowały jedynie arcydzieła klasyki światowej, a więc począwszy od Homera poprzez “Boską Komedię” Dantego, kilka wydań włoskich i warszawskich “Dekameronu” Bocaccia, “Raju utraconego” Miltona, “Don Kichota z Manche” Cervantesa, aż po wspomnianego już Dostojewskiego.

Przytłaczającą większość w księgarni Cholewińskich stanowiły książki autorów polskich. Wśród nich przeważała literatura piękna, którą reprezentowały przede wszystkim pisma największych jej twórców, a mianowicie “Żywot człowieka poczciwego” Mikołaja Reja, “Dzieła wszystkie polskie” i “Elegie łacińskie” Jana Kochanowskiego, z wcześniejszych pisarzy jedynie “Pamiętnik dla naprawy Rzeczypospolitej” Jana Ostroroga. Z literatury barokowej natomiast na uwagę zasługuje kilka wydań “Pamiętników” Jana Chryzostoma Paska. Wyjątkowo duży wybór mieli ci z klientów, którzy interesowali się polską literaturą okresu oświecenia. Na półkach bowiem znajdowało się wiele najcelniejszych dzieł jej przedstawicieli, a między innymi: “Pamiętniki” Kajetana Koźmiana, “Dzieła poetyckie” Stanisława Trembeckiego, “Dzieła” Franciszka Zabłockiego, “Głos wolny wolność ubezpieczający” Stanisława Leszczyńskiego, “Śpiewy historyczne” i “Jan z Tęczyna” Juliana Ursyna Niemcewicza i wreszcie “Dzieła” Ignacego Krasickiego, a z pseudoklasyków “Pisma własne i przekładane” Antoniego Felińskiego.

Literatura wieku XIX reprezentowana była przez romantyków - poezje Mickiewicza, Norwida, Krasińskiego. Przeważają jednakże dzieła pisarzy tworzących później, a przede wszystkim duża ilość utworów Wincentego Pola i Władysława Syrokomli, następnie “Improwizacje” i “Branki w jasyrze” Jodrigi Łuszczewskiej, a na koniec dzieła Orzeszkowej, Prusa i Sienkiewicza. Z pisarzy najmłodszych spotyka się nazwisko Zofii Nałkowskiej i Andrzeja Struga.

Drugi co do wielkości rozbudowany dział w księgarni Cholewińskich stanowiły książki o tematyce historycznej dotyczące przede wszystkim historii Polski.

Wśród literatury pamiętnikarskiej i korespondencyjnej natomiast, znaleźć było można między innymi “Korespondencje” Stanisława Poniatowskiego oraz pamiętniki Szymona Konopackiego, Marli Wołkońskiej i Jana Duklama Ochockiego.

W związku z istniejącym przy księgarni działem numizmatycznym skupującym i sprzedającym stare monety i ordery, liczba książek w księgarni dotyczących tego zakresu prezentuje się dość okazale.

Trzeci wielki dział stanowiły książki o tematyce geograficznej i krajoznawczej, były to więc przede wszystkim różnego rodzaju przewodniki po miastach polskich: Wilnie, Lwowie, Krakowie, Gdańsku, Gdyni, a wśród nich przewodniki samego Cholewińskiego po Nałęczowie i Lublinie. Niektóre z przewodników miały charakter monografii, bądź to pojedynczego miasta, bądź to nawet jakiegoś ciekawszego zabytku w tym mieście się znajdującego. W tej liczbie znalazły się również przewodniki po miejscowościach uzdrowiskowych - Inowrocławiu, Iwoniczu, Busku czy wspomniany już przewodnik po Nałęczowie.

 

Wśród firm krajowych dominowały firmy wydawnicze warszawskie, a więc Gebethner i Wolff, Wende i Spółka, Samuel Orgelbrand, Mierzbach, “Biblioteka Polska”. Na drugim miejscu znalazły się firmy krakowskie: Drukarnia Anczyca, Drukarnia “Czas”, Biblioteka Polska, Krakowska Spółka Wydawnicza. Na trzecim wydawnictwa wileńskie i lwowskie, z pierwszych przede wszystkim Józef Zawadzki, Ruben Rafałowicz i Teofil Glucksberg, z drugich firmy: Herman Altenberg, Władysław Gubrynowicz, K. Wilde, “Kultura i Sztuka”. Sporo było też wśród książek w księgarni Cholewińskich wydawnictw poznańskich: Karola Rzepeckiego i Jana Żupańskiego. Na półkach można też było znaleźć skromne wydawnictwa pochodzące z miast małych, takich jak Leszno, Sanok, Puławy, Piotrków Trybunalski, Żytomierz czy wreszcie wydawnictwa Feliksa Westa w Brodach.

Na szczególną uwagę zasługują książki wydane na terenie miasta Lublina, w które księgarnia była nieźle zaopatrzona. Znalazły się tu między innymi książki, które wyszły nakładem Józefata Pietrzykowskiego, Drukarni Bolesława Druego, Drukarni Rządowej, Drukarni Michaliny Kossakowskiej, Drukarni “Estetycznej”, Drukarni Ziemiańskiej i wreszcie samej firmy Witolda i Jadwigi Cholewińskich. Jeśli chodzi o czas wydania dzieł, były to w przeważającej części druki pochodzące z XIX i XX wieku, rzadko trafiały się wśród nich książki wydane wcześniej. W spisie, na którym oparto niniejszą charakterystykę, zawierającym 555 pozycji, 395 tytułów pochodzi z XX wieku, 247 z wieku XIX, 10 zostało wydanych w wieku XVIII i 3 w wieku XVII.

 

6. WYDAWNICTWA WŁASNE
Przewodnik po Lublinie

Przewodnik miał trzy wydania. Pierwsze ukazało się w Warszawie w 1901 roku28(drugie w 1923 i trzecie w 1929 roku). Wydawnictwo objętościowo niewielkie, formatu 8°, liczące 32 strony liczbowane. Wydane w oprawie miękkiej, kartonowej, jednakże bardzo staranne zarówno pod względem estetycznym jak i typograficznym, okładka i strona tytułowa ozdobiona gustownymi motywami kwiatów polnych w stylu młodopolskim, motywy roślinne zdobią też ostatnią część przewodnika, w której zamieszczone są ogłoszenia. Przewodnik składa się z trzech części. Wstępu, który jest jednocześnie krótkim zarysem historii miasta Lublina, części opisowej zawierającej, opisy najciekawszych zabytków miasta, a mianowicie 17 świątyń, 13 gmachów rządowych i miejskich, w tym Zamku, Pałacu Gubernatorskigo /obecnie Radziwiłowskiego/, Bramy Grodzkiej i Krakowskiej, 16 zabytkowych pałaców i kamienic. Ponadto część ta zawiera adresy władz gubernialnych i miejskich, ceny dorożek obowiązujące w mieście, oraz wspomniany już dział reklam różnego rodzaju przedsiębiorstw - aptek, cukierni, księgarń, zakładów fryzjerskich itp. Przewodnik jako dodatek zawiera plan miasta. Wydawnictwo jako całość ukazała się nakładem Witolda Cholewińskiego, a drukowała je drukarnia Laskauer i Babicki w Lublinie.

 

Przewodnik po Nałęczowie 29

Wydawnictwo w miękkiej kartonowej oprawie zdobionej zgeometryzowanymi motywami roślinnymi. Pierwsza część poświęcona historii Nałęczowa od wieku XV, w tym wiele uwagi poświęca powstaniu zakładu leczniczego, jego założycielom i kolejnym dyrektorom. Część druga poświęcona jest już tylko i wyłącznie samemu zakładowi leczniczemu, zawiera opis jego topografii, klimatu oraz działalności leczniczej ze szczególnym uwzględnieniem wodolecznictwa. W części trzeciej autor opisuje park nałęczowski wraz ze wszystkimi zabytkowymi budowlami jakie się w nim znajdowały. W podobny sposób opisany jest również sam Nałęczów, przy czym dużą uwagę zwraca Cholewiński na architekturę miasta.

Przewodnik zawiera również opia działalności instytucji społecznych, oświatowo-kulturalnych, rządowych, na terenie Nałęczowa, informacje o opłatach za korzystanie z uzdrowiska, o jego przepisach sanitarno-porządkowych, opis komunikacji miejskiej, adresy lekarzy, bibliotek, sklepów, zakładów rzemieślniczych. Ostatni rozdział zawiera spis nałęczowskich willi i pałaców. Wydawnictwo o formacie 8° liczące 98 stron liczbowanych i 4 strony nieliczbowane przeznaczone na reklamę nałęczowskich pensjonatów bardzo bogato ilustrowane, zawiera 36 fotografii, w tym fotografie kolejnych właścicieli Nałęczowa począwszy od końca XIX wieku, dyrektorów zakładu leczniczego i ludzi zasłużonych dla miasta, przeważają jednak fotografie zabytkowych budowli i fotografie z widokami jego okolic. Do wydawnictwa dołączona jest luzem mapa orientacyjna okolic Nałęczowa oraz plan samego miasta i uzdrowiska, oba wykonane przez Witolda Cholewińskiego. Na odwrotnej stronie kartonowej okładki reklama księgarni Cholewińskich w Lublinie.



Plany miasta Lublina

Pierwszy wydany w 1927 roku w skali 1:10000. Wydawnictwo na sztywnym kartonie o wymiarach 19 x 14 cm. Zaznaczone są nie tylko ulice lecz również grunty należące do pobliskich folwarków. Zawiera objaśnienia dotyczące ważniejszych budynków w mieście /sądów, klasztorów, kościołów, banków itd./ - w sumie 62 instytucje. Drugi, wydany w 1938 roku w Lublinie, ma format kwadratu o boku 30 cm, zawiera również objaśnienia odnośnie rozmieszczenia 92 najważniejszych budynków i instytucji miejskich.

Istnieje również plan miasta Lublina wykonany przez Witolda Cholewińskiego i wydany jego nakładem jeszcze przed powstaniem księgarni. Wydawnictwo kolorowe, bardzo staranne o formacie 45,5 x 61,8 cm wykonane w zakładzie litograficznym Jarzyńskiego ukazało się w 1912 roku w Lublinie. Zawiera objaśnienia i jak poprzednie wykaz najważniejszych budynków, instytucji i urzędów miejskich w języku polskim i rosyjskim. U dołu planu zamieszczone reklamy lubelskich sklepów zartykułami chemicznymi i elektrotechnicznymi, również w języku polskim i rosyjskim. Podobne dwujęzyczne reklamy zapełniają całą odwrotną stronę planu.

Mapy

Nakładem firmy Cholewińskich ukazały się dwie zachowane dotychczas i odnalezione mapy, obie znajdują się w zbiorach specjalnych Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie. Pierwsza z nich to mapa obwodu kieleckiego i radomskiego wykonana w zakładzie litograficzny Jarzyńskiego w skali 1:853600, o formacie 44,7 z 37,8 cm. Mapa ma charakter administracyjny, jest bardzo dokładna, zaznaczone są nawet małe osady i wsie. Dokładna jest również sieć dróg, która obejmuje nie tylko drogi bite, ale również drogi polne. Nie zaznaczono natomiast sieci wodnej, lasów, łąk, bagien itp. Druga to mapa obwodu lubelskiego wydana w Lublinie około roku 1918, o formacie 49,5 x 36,3 cm. Wykonana jak pierwsza w zakładzie litograficznym Jarzyńskiego i jak pierwsza ma charakter administracyjny.

Pocztówki

Firma Cholewińskich wydawała również pocztówki z widokami Lublina, Nałęczowa, Kazimierza Dolnego i okolic tych miast. Pocztówki były dziełem fotografowi Ludwika Hartwiga i Ryszarda Wejtki, ukazywały się w nakładzie 1000 - 2000 sztuk. Są to wszystko odbitki fotograficzne w kolorze czarno-białym.


1Fotokopia dowodu osobistego Witolda Cholewińskiego. Zbiory specjalne Biblioteki Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie /nieopracowane/.

2Fedorko: Kartka …, s. VIII.

3Przewodnik Bibliograficzny: 1926, s. 448, poz. 3242.

4Kalendarz Lubelski”: 1904, s. 99; 1913, s. 121.

5WAP Lublin, Inspektor Podatkowy Miasta Lublina 1892-1915, sygn. 137 /bez paginacji/.

6Ziemia Lubelska”: 1924 nr 216, s. 10.

7WAP Lublin, Urząd Wojewódzki Lubelski /dalej jako: UWL/ 1918-1939, Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 1045, s. 16.

8Ziemia Lubelska”: 1921, nr 285, s. 1; 1922, nr 302, s. 8; 1924, nr 235, s. 1.

9M. Adrianek: Historia księgarni Arctów w Lublinie. “Księgarz”. 1970, nr 2, s. 48.

10WAP Lublin, Miejski Urząd Podatku od Lokali 1893-1914, sygn. 56, pozycja 20.

11Ziemia Lubelska”: 1913, nr 238, s. 1.

12WAP Lublin, AML 1915-1918, sygn. 101 /bez paginacji/.

13Ziemia Lubelska”: 1913, nr 345, s. 5.

14WAP Lublin, Akta notariusza Michała Krokowskiego z roku 1916, nr rejestru 587.

15WAP Lublin, Miejski Urząd Podatku Przemysłowego w Lublinie 1908-1915, sygn. 6 ul. Początkowska pozycja 30.

16WAP Lublin, AML 1918-1939, Wydział Administracyjny, sygn. 3496 s. 254, 255.

17R. Sosnowski: Księgarstwo polskie przed stu i przed pięćdziesięciu laty. “Księgarz” 1976, nr 1-2, s. 91.

18Głos Lubelski”: 1936, nr 352, s. 13.

19WAP Lublin, AML 1915-1918, sygn. 101 /bez paginacji/.

20Ziemia Lubelska”: 1914, nr 39, s. 7.

21WAP Lublin, AML 1915-1918, sygn. 101 /bez paginacji/.

22Ziemia Lubelska”: 1915, nr 254, s. 2.

23WAP Lublin, AML 1918-1939, Wydział Ogólny, sygn. 102 /bez paginacji/.

24Ziemia Lubelska”: 1914, nr 39, s. 7.

25Tamże, 1915, nr 254, s. 2; 1916, nr 29, s. 4.

26WAP Lublin, Akta notariusza Michała Krokowskiego, 1916 rok, nr rejestru 587.

27W.CholewińskisPrzewodnik po Lublinie i jego okolicach, Lublin 1923, okładka.

28W. Cholewiński: Przewodnik po Lublinie z dodatkiem planu miasta, Warszawa 1901.

29W. Cholewiński: Przewodnik po Nałęczowie


 



 
http://

Copyright 2008 Ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN"
powered by prot - Profesjonalne Technologie